Faka-Ovaka mo e Kilisimasi!

12/04/07 , by Posted by: admin

“Ko e me’a matamatalelei ‘a e fakataha ‘a e kainga ‘o Sisu”. Ko e konga mei he himi ‘ilo’i, pea kiate au ko e ‘imisi eni ‘e taha ‘o e melino – ko e fakatahataha. ‘Oku pehee ‘a e talanoa malie mei he motu ko Ovaka 'i Vava’u.

Ko e Faka-Ovaka  ko e lea to mei Falelahi. Na’e ma’u ia mei he tauhi ki he ha’a Tu’i ‘i he kuohili ‘i Tonga, ‘a ia na’e nofo pe feitu’u mo e kolo mo ‘enau fa’ahinga ngaahi  taumafa ne nau polepole mo taafataha ki ai.

Ne teuteu mei Ovaka ‘e Tu’ihalamaka – (ko e toutai ‘a e Tu’i), pea mo Taimifolau – (ko e hingoa tauhi-fonua ‘o ‘Ovaka) - ‘o ‘ave ‘ena hiki taumafa ne ngaahi mei he lesi pea  neongo na’e ngaohi ‘a e vailesi mei he ngaahi kolo kehe pe ‘o Tonga ka na’e ‘i ai pee ‘a e founga makeheange ‘a Ovaka ki hono ngaohi ‘o e fa’ahinga me’a tokoni ko ‘eni.

Hoko e taimi taumafa pea ‘oatu e teu ‘a Tu’ihalamaka mo Taimifolau , ‘o ifo’ia e Tama Tu’i he vailesi pea ne ‘eke atu pe ko fe ‘eni na’e fei taumafa. Pea tala atu - ko Ovaka. Too ai e folofola mei he Tu’i – “… ‘oku ifo ‘aupito ‘a e faka-Ovaka ...”.

‘Oku hanga ‘e he motu ni – Ovaka, ‘o puke mai e lea faka-ovaka ‘o ohi ki he’enau nofo pea ui ki ai ha fakakaukau lelei ke ngaue’aki. Neongo  ko e lea mei he  tafu ka ko hono kakano ‘oku ‘aonga ‘aupito ki he ngaue fakalaumalie ‘a e motu he ‘oku ne hanga ‘o fakatahataha’i ai ‘a e kainga ni.

‘Oku fakafuofua ki he ‘api nofo’i ‘e uofulu-ma-nima ‘i Ovaka. Ko e Lautohi Pule’anga (Primary School) ‘oku taki toko 3 pe 4 fanau ‘i he kalasi, pea ‘oku faiako pee ‘e ua ‘i he Ako’anga ni. Ko e Siasi ‘oku ua pe: Siasi Tonga Tau’ataina pe mo e Siasi Uesiliana Tau’ataina ‘o Tonga. Ko e talanoa  malie na’e fai ‘e Tu’ihalamaka ‘o e taimi ni fekau’aki mo e anga e nofo ‘a e kainga kae tautefito ki he vakai mei he tafa’aki faka-Siasi.

‘Oku faka-ovaka ‘emau me’a kotoa pe!

Tu’ihalamaka; “Neongo ‘a e ua ‘a e Siasi heni ka ko e taimi koee ‘oku fakahoko ai e ngaahi ngaue ‘a ha Siasi ‘oku ‘ikai fakasiasi ka ‘oku faka-ovaka. Hange ko e misinale, fakame, mo e ngaahi polokalma angamaheni ‘a e faka-siasi pehee. Ka fai e misinale ‘a e Siasi Tonga Tau’ataina ‘oku ’ikai ko e ngaahi famili pe koee ‘oku nau siasi ai ‘oku misinale - ‘oku  ui ai pe mo e ngaahi famili ia ‘o e Uesiliana pea tatau pe ki he misinale ‘a e Siasi Uesiliana ‘oku ui ai pe mo e ngaahi  famili ia ‘o e Siasi Tonga Tau’ataina”.

Ko e Siasi Tonga Tau’ataina ‘oku ‘ikai ke nau fa’a ngaue’aki ‘a e founga ko ‘eni ‘o e fakafeohi ki he ngaahi Siasi kehe,  ko e ‘uhi pe ko e tu’utu’u ni ‘o e Siasi pea mo honau tuku fakaholo. Hange ko e fakatalanoa na’e fai pea mo Valupei Vaisima - Faifekau le’ole’o ‘o e Siasi Tonga Tau’ataina. Ne ‘osi  a’u ‘a e talanoa ki he Palesiteni Semisi Fonua pea ko e tali - ko Ovaka pe ‘e taha ‘e ngofua ke fakahoko ai ‘a e fengaue’aki ko ‘eni.

Ifo e teu ‘a Ovaka

Ko e lelei taha ne fai ‘e Tu’ihalamaka mo Taimifolau pea mo e kainga Ovaka ki he teuteu e hiki taumafa ki he Tu’i ‘a ia ko e faka’amu ke hoifua ki ai ‘a ‘ene ‘Afio. Pea ko e folofola too mei he’ene ‘afio – ifo e faka-Ovaka! Neongo ko e tupu’anga ‘o e lea mei he feime’atokoni, ka kuo pusiaki’i ‘e he motu ni ‘a e lea ‘o fakalahi hono ‘uhinga ki he’enau nofo pea ko ‘enau mo’ui ia.

Ko e talanoa ki he kuohili ne nau too e ngoue pea mo e ‘akau kai ‘o ‘ikai fakataumu’a ko e me’a pee ‘a e tokotaha ne fai e too, “ka ne ‘ataa ki ha taha pee ‘i Ovaka ke kai mei ai, pea ‘iloange ia ‘oku lahi hono ivi pea ne toli mo tufi ‘o ‘ave ki Neiafu ‘o maketi”. “Koe toki fai mai pe kimui ni ‘a e ‘aa’i ‘e he tokosi’i honau ngaahi ‘api. ‘Oku mau fakatokanga’i ko e fanga tuofafine pee ne ‘ohovale kuo nau foki mai mo honau ngaahi hoa. ‘A ia koe tupu mei he ‘ikai fu’u mahino e tuku fakaholo he taumaiaa ne nau tutupu hake ‘i motu ni”.

Ka ‘oku mahino mo ‘ilonga ‘a e fakakaukau ‘o e faka-ovaka, ‘a ia kuo ohi ko e founga ‘o e mo’ui ‘i he anga e fengaue’aki mo e nofo. Pea tautefito ki he tauhi vaa ‘a e ongo Siasi.

Ko e melino kuo ‘i mamani

Ko e laumalie faka-ovaka ke pukepuke mo faka’ai’ai. Ko e fifili ‘o e ‘aho ni ‘i Ovaka – ‘e lava nai ke pukepuke ‘a e laumalie faka-ovaka mei he kuohili? Pea ‘e anga fefee hano faka’ai’ai ‘o e fakakaukau ‘o e faka-ovaka! ‘Oku hoko fakata’u ‘a e kilisimasi ko e fakamanatu ‘oku ‘ikai liliu e ‘Otua ‘o e melino. ‘Oku tatau ai pe. Ko e laumalie ‘oe nofo melino ‘oku faka-‘imisi ‘e he faka-ovaka ‘e lava ‘o pukepuke pea ‘e lava ‘o faka’ai’ai ‘i he piki mo e fakamama’u ki he ‘Otua ‘oku ta’eliliu hono ‘ulungaanga.

‘Oku talanoa’i he ‘aho ni ko e lahi ‘o e feke’ike’i mo e nofo vaavaa kovi, ko e fesiofaki ‘a e ngaahi tui lotu. He ko e tui ‘oku ne fakafuo ‘a e ngaahi tu’utu’uni ‘oku te fai. ‘A ia ko e kau taki – ‘o tatau ‘i ha fa’ahinga siakale pee – ‘oku hanga ‘e he’enau tui ‘o fakafuo ‘a e ngaahi tu’utu’uni ‘oku nau fai.

Ko e me’a ‘oku malie taha ‘i he nofo ‘a Ovaka pea mo e fakakaukau ‘o e faka-ovka ‘oku nau piki ki ai, ko e lava ‘e he ongo Siasi ‘o tuku ki he tafa’aki ‘a e me’a ‘oku nau kehekehe ai, ka nau piki mo tauhi ‘a e me’a ‘oku nau tatau ai.

‘Oku ngaue’aki ‘e Molitoni ‘a e hingoa “Koeli” ‘i he taha ‘o ‘ene ngaahi himi maheni faka-kilisimasi;

Ne’ine’i he mavava ‘a e kau ‘angelo

Ne’ine’i tukulolo ki ai ‘a e kau poto

Ko e me’a ne puli, ta ne nau lave’i

Ta ko e ki’i valevale ko hotau Koeli.

Ko e laumalie ‘o e faka-ovaka ko e ‘imisi ia ‘o e hiva’a e kau ‘angelo ‘i he poo ‘alo’i (Luke 2) - koe melino kuo ‘i mamani ki he kakai kuo hoifua ki ai! Ne kumi mai e kau Poto mei Hahake; ne tu’u e kau Tauhi Sipi ‘o kumi ‘ki hotau Koeli’! He ne hanganoa ‘a Petelihema pea mo ‘Isileli ka e ‘ta ne nau lave’i’; 'e he kau 'Angelo, ne 'ilo ki ai e kau Poto, ne tu'u e kau tauhi Sipi 'o 'alu ko 'enau lave'i. 'Io, ko e laumalie 'oku ohi mei he faka-ovaka, ko e laumalie 'o e 'ilo'i mo e lave'i 'a e 'uhinga 'o e Valevale Tapu - ko e Pilinisi 'o e Melino. ‘Oku ou tui 'oku hoifua mai 'a langi ki he laumalie ‘o e faka-ovaka ko ‘enau lave’i 'a e laumalie 'o e nofo melino.

‘Oku tuku ‘e Ovaka ki he tafa’aki ‘a e kehekehe ka nau piki mo nofo’aki ‘a e me’a ‘oku nau tatau mo taha ai. Ko e fakaovaka, ko e ‘imisi ia ‘o ‘Imanuela – koe ‘Otua ‘i hotau lotolotonga! Ko e fekau ia ‘o e ngaahi ‘aho fakamanatua kilisimasi. Ko e laumalie faka-ovaka ko e hoifua’anga ‘o e ‘Eiki ‘o e Kilsimasi!

| Posted by: admin | Category: community | Print | |

Add A Comment

• February 10, 2008, 7:47 pm - Palu Uhatahi

  Fakamalo atu ki he peesi koeni kau e me'a fkfiefia 'eku vakai hifo ki he ngaahi talanoa malie fekau'aki mo Ovaka..Kou tui koe mo'ui ia 'a e kalisitiane 'oku tonu ke mo'ui fk'Ovaka...kou ofa atu 'i he laumalie 'o Sisu Kalaisi kiate kimoutolu kotoa pe...

• February 9, 2008, 7:41 am - Test from Ha'apai

  TV, I have arrived in Ha'apai. Please let me know that you receive this message. Malo

• February 5, 2008, 2:07 pm - Sisilia Tu`ipulotu

  Fakafeta`i `e talanoa malie pea `oku fk-koloa `ae fanogo kihe talanoa fungani mo tuku fakaholo `oe ki`i fu`u maka ni...koe polepole`aga pe ia homau ki`i motu ni koe talanoa `oe fk-ovaka fkfeta`i... he `oku toe fungani mo hono talanoa kihe aga `oe nonofo `ae ki`i kainga ni neogo ene ua `ae `ongo saione he ki`i fu`u maka ni ka kohono elito moe momona `oe talanoa ni `oku taha pe `a hono kakai moe me`a kotoa tau tefito kihe tu`uga fk-laumalie `oe ki`i falukunga kakai `oe motu ni ko Ovaka...fkmalo atu e kinikini moe toe paotoloaki e talanoa tupu`a ni...pea `oku kei fai aipe faka tu`amelie kihe hakau `oe aho ni he ki`i motu ni kenau kei ma`u pe `ae laumalie tuku fakaholo `oe fu`u maka ni.